mengen-en-roeren-1

Fotografie, Fixeeroplossingen, Ontwikkelaars en meer ...


De gevoelige fotografische emulsie bestaat uit een laag gelatine waarin korrels van een lichtgevoelige stof liggen. Deze korrels bestaan gewoonlijk uit uiterst kleine kristalletjes van onoplosbare zilververbindingen. Wanneer op deze zilververbindingen licht valt vindt in het kristal zelf een verandering plaats, die we niet onmiddellijk waar kunnen nemen. De verandering uit zich in het feit, dat we een dergelijk kristalletje zilververbinding met behulp van bepaalde stoffen tot metalliek zilver kunnen reduceeren, terwijl de deeltjes die niet door licht getroffen werden, onder dezelfde omstandigheden onveranderd blijven. We noemen dit het ontwikkelen van de fotografie.

De ontwikkelaar dien we tegenwoordig gebruiken bestaat uit een oplossing van eenige zeer verschillende stoffen in water. Ieder van de gebruikte stoffen heeft in den ontwikkelaar zijn eigen functie.

Als reduceerende stof, dus de stof die de zilververbinding tot het metaal reduceert, nemen we gewoonlijk metol, hydrochinon, pyrogallol, glycine, amidol en dergelijke organische verbindingen.

Hiernaast moet de ontwikkelvloeistof stoffen bevatten die voor het juiste milieu zorgen, waarin de ontwikkelende stof het gunstigste werkt. De meeste stoffen moeten in alkalische oplossing gebracht worden. Hiertoe voegt men dan gewoonlijk soda of potasch aan den ontwikkelaar toe. Bovendien wordt door de alkalische reactie van den ontwikkelaar de gelatine zacht gemaakt, waardoor de vloeistof gemakkelijker in de laag binnendringt en zoo de zilverhaloïdkristalletjes beter kan bereiken, en ook alle bereikt. Hierdoor verloopt de ontwikkeling niet alleen sneller doch ook contrastrijker.

Theoretisch zou men iederen ontwikkelaar met loog alkalisch kunnen maken, de werking hangt echter sterk van den aard der alkalische stof en van de ontwikkelende stof af. Zoo is bv. voor amidol de alkaliteit van het natriumsulfiet voldoende, andere ontwikkelaars bevatten borax, verder soda, potasch en ook loog. In de warmte tast loog de gelatine vrij sterk aan, moet dus in de tropen vermeden worden. Ook is de huid van sommige personen zeer gevoelig voor vrije loog. Bij een aantal ontwikkelaars veroorzaakt loog de reductie van niet belichte deeltjes, dus sluier.

Ook bij het gebruik van soda en potasch moet de inwerking van de reduceerende stof op de niet belichte deeltjes tegengegaan worden; hiertoe voegt men aan den ontwikkelaar een kleine hoeveelheid kaliumbromide toe. Hierdoor kan men de concentratie van de soda verhoogen zonder gevaar te loopen, dat het negatief geheel versluiert.

HEBBEN

De ontwikkelaar, die alleen de reduceerende stof, soda en kaliumbromide bevat, zou echter zeer spoedig bederven, daar deze vloeistof uit de lucht onmiddellijk zuurstof op zou nemen, waarbij de ontwikkelende stof dus verbruikt zou worden. Om dit te verhinderen voegt men aan den ontwikkelaar een andere stof toe die de zuurstof opneemt. Gewoonlijk neemt men hiervoor het natriumsulfiet.

De stoffen, die waarschijnlijk het meest voor het ontwikkelen gebruikt worden, zijn metol en hydrochinon. Metol ontwikkelt zeer snel en hydrochinon langzaam, metol geeft echter zachte flauwe negatieven en hydrochinon dichte goed gedekte en harde negatieven. Door de beide stoffen samen te gebruiken kan men, door de verhouding te wijzigen, ieder willekeurige hardheid verkrijgen.

Bij dezen ontwikkelaar moet de temperatuur echter constant gehouden worden, nl. tusschen 60° en 70° F, of l5° en 21° C; hydrochinon is nl. onder 16° C bijna onwerkzaam en wordt boven 21° C uiterst actief. Het gevolg is, dat bij te lage temperaturen alleen het metol werkzaam is en men dus een beeld krijgt met veel details doch te zwak en te zacht. Bij te hooge temperatuur werkt de hydrochinon te sterk, zoodat men een te hard beeld verkrijgt.

Amidol wordt in vele gevallen gebruikt waar de fotograaf tegenover metol overgevoelig is. Amidol wordt zonder soda gebruikt, dus alleen met sulfiet en broomkalium opgelost.

Pyrogallol wordt gebruikt waar sterke contrasten en goed gedekte negatieven verlangd worden, de negatieven zijn schijnbaar niet dicht doch geven zeer contrastrijke afdrukken. Pyrogallol neemt zeer gemakkelijk zuurstof op en de oplossing moet met sulfiet en bisulfiet geconserveerd worden.

Glycine wordt soms samen met hydrochinon gebruikt of alleen voor de tankontwikkeling, daar de oplossing aan de lucht zeer lang goed blijft. Gewoonlijk gebruikt men het voor ontwikkelpapieren voor het verkrijgen van een olijfkleur of warm zwart.

Terwijl de meer of mindere contrastrijkheid in de eerste plaats van het materiaal afhangt, kan men, door den ontwikkeltijd te varieeren, hier toch nog een vrij grooten invloed uitoefenen. Door langer te ontwikkelen wordt het beeld contrastrijker, dus harder. Te lang mag men ook weer niet ontwikkelen, daar dan een sluier ontstaat, die tenslotte de lichte deelen van het negatief donker maakt en zoo de contrasten weer doet verminderen. Door den ontwikkelaar bij het ontwikkelen sterk in beweging te houden, wordt het ontwikkelde beeld harder. Bij het ontwikkelen ontstaat bromide, dat door de bewegende vloeistof onmiddellijk weggespoeld en verdeeld wordt, voordat het het ontwikkelen vertragen kan.

In het algemeen is het aan te bevelen den ontwikkelaar zoo nauwkeurig mogelijk op 68° F of 20° C te houden.

Fixeeroplossingen

In het algemeen werkt men tegenwoordig met zure fixeerbaden, waaraan men soms nog een stof toevoegt, die de gelatine hard en minder oplosbaar maakt. Bij het maken van fixeer, trouwens bij alle oplossingen voor fotografische doeleinden, is de volgorde waarin de stoffen opgelost worden, van het grootste belang. Bij de hierna volgende recepten moeten de stoffen steeds in de aangegeven volgorde opgelost worden. Wanneer men bv. zuur bij een te warme natriumthiosulfaatoplossing voegt, wordt dit zout ontleed onder de vorming van zwavel. Ook aluin moet eerst opgelost worden en dan bij de koude thio-oplossing gevoegd worden. Wanneer men bv. aluin en sulfiet mengt voor men het zuur toegevoegd heeft, ontstaat een neerslag van aluminiumsulfiet, waardoor de samenstelling van het bad anders wordt. Ook de fixeeroplossing moet op 68° F, 20° C gehouden worden; een te warme fixeeroplossing wordt gemakkelijk ontleed.

Algemeene opmerkingen

Ook bij den ontwikkelaar is de volgorde van oplossen uiterst gewichtig. Voegt men bv. de soda bij de ontwikkelende stof, dan wordt onmiddellijk een deel hiervan door de zuurstof uit de lucht geoxydeerd. Men moet dus eerst het sulfiet toevoegen en dan de soda. Bovendien moet de vorige stof steeds geheel opgelost zijn voor de volgende toegevoegd wordt. Het water verwarmt men op ongeveer 50℃.Men moet de oplossing echter af laten koelen voor de soda toegevoegd wordt.

In het algemeen moeten de bestanddeelen voor de fotografische oplossingen nauwkeurig afgewogen worden. Het aanschaffen van een eenvoudige doch goed wegende balans voor kleine hoeveelheden moet dus aanbevolen worden. In het algemeen moet men bij het maken van foto-oplossingen zeer nauwkeurig en zonder morsen werken.

Kleine hoeveelheden van een vreemde stof, die door vuile vingers of door spatten in een oplossing komen, kunnen alles bederven. Het ergste hierbij is, dat men later dan voor schijnbaar onverklaarbare raadsels staat.

Bij de volgende recepten verstaat men onder natriumsulfiet steeds den watervrijen vorm, voor het normale kristalwaterhoudende zout moet men dus het dubbele nemen. De soda is de soort met 1 molecule kristalwater. Heeft men watervrije soda, dan moet men dus ongeveer 17 % minder nemen en van gewone kristalsoda moet men 130 % meer nemen.

De aangegeven ontwikkeltijden zijn alle op een temperatuur van 20℃ berekend.

Tenslotte mag men niet vergeten, dat ieder fabrikaat met een bepaalden ontwikkelaar de beste resultaten geeft. Men moet dus of den aangegeven ontwikkelaar gebruiken of door proeven zelf een ontwikkelaar samenstellen

Ontwikkelaars voor negatieven

Metol-hydrochinon
Voor tankontwikkeling


Metol 0 ,8 g
Natriumsulfiet 45 ,0 g
Kaliummetabisulfiet 4 ,0 g
Hydrochinon 1 ,2 g
Natriumcarbonaat 8 ,8 g
Kaliumbromide 1 ,5 g
Water tot 1
l
Ontwikkeling in 25-30 min.
Voor schalenontwikkeling


Metol 1 ,5 g
Natriumsulfiet 22 ,7 g
Hydrochinon 2 ,5 g
Potasch 18 ,0 g
Kaliumbromide 1 ,0 g
Water tot 1
l
Deze oplossing ontwikkelt in 5 tot 7 min.
Een zachter werkende metolhydrochinononrwikkelaar, die voor portretten bijzonder geschikt is, is de volgende:
Voor tankontwikkeling


Metol 1 ,5 g
Natriumsulfiet 21 ,0 g
Natriumbisulfiet 0 ,5 g
Hydrochinon 0 ,5 g
Natriumcarbonaat 8 ,0 g
Kaliumbromide 0 ,5 g
Water tot 1
l
Deze oplossing ontwikkelt in 10 - 15 min.
Voor schalenontwikkeling


Metol 5 ,0 g
Natriumsulfiet 50 ,0 g
Natriumbisulfiet 1 ,0 g
Hydrochinon 1 ,3 g
Natriumcarbonaat 8 ,5 g
Kaliumbromide 1 ,0 g
Water tot 1
l
Deze oplossing ontwikkeld in 5 tot 7 min.
photographer

Pyro-tankontwikkelaar

Oplossing A:


Kaliummetabisulfiet 9 ,8 g
Pyrogallol 60 ,0 g
Kaliumbromide 1 ,1 g
Water tot 1
l
Oplossing B:


Natriumsulfiet 105
g
Water tot 1
l
Oplossing C:


Natriumcarbonaat 75
g
Water tot 1
l
Voor tankontwikkeling neemt men 150 cm³ van iedere oplossing en mengt met zooveel water tot men 4 l ontwikkelaar heeft. De ontwikkeltijd bedraagt ongeveer 12 min.

Voor het ontwikkelen in schalen neemt men van ieder der drie oplossingen 1 dl en verdunt met 7 dl water. De ontwikkeltijd bedraagt ongeveer 6 min.

Pyro-soda-ontwikkelaar

Oplossing A:


Pyrogallol 7 ,0 g
Kaliummetabisulfiet 1 ,3 g
Natriumsulfiet 28 ,4 g
Kaliumbromide 0 ,7 g
Water tot 0 ,5 l
Oplossing B:


Natriumcarbonaat 24 ,8 g
Water tot 0 ,5 l
Voor normaal belichte negatieven neemt men gelijke deelen van oplossing A en B, voor onderbelichte negatieven neemt men meer oplossing B, voor overbelichte negatieven neemt men meer oplossing A.

Bij het aanzetten van dezen ontwikkelaar mengt men het sulfiet eerst droog met het bisulfiet en lost dit mengsel in heet water op. De oplossing wordt nog een minuut doorgekookt, waarna men laat afkoelen. In deze oplossing lost men de pyro op. De ontwikkelaar is, op deze wijze bereid, buitengewoon lang houdbaar.

johnsons-ontwikkeltank
balgcamera-vintage
Vintage balgcamera

Pyrometol

Oplossing A:


Natriumbisulfiet 7 ,5 g
Metol 7 ,5 g
Pyrogallol 30 ,0 g
Kaliumbromide 4 ,2 g
Water tot 1
l

Oplossing B:


Natriumsulfiet 150 ,0 g
Water tot 1
l

Oplossing C:


Natriumcarbonaat 75
g
Water tot 1
l


Voor tankontwikkeling neemt men 60 cm3 van iedere oplossing en verdunt tot een liter. Voor schalenontwikkeling neemt men 1 dl van iedere oplossing en verdunt met 8 dl water.

Ontwikkelaar voor onderbelichte negatieven

Metol 15
g
Natriumsulfiet 75
g
Potasch 75
g
Kaliumbromide 2
g
Water tot 1
l
Voor het gebruik 1 : 2 verdunnen.
HEBBEN

Amidol

Daar deze ontwikkelaar geen alkali bevat wordt de gelatine niet aangetast en is ontwikkelen bij vrij hooge temperaturen nog mogelijk zonder dat de gelatinelaag loslaat; men kan gaan tot 85° F of 30° C.

De volgende ontwikkelaar is goed voor negatieven en geeft met gaslichtpapier fraaie blauw-zwarte afdrukken. De oplossing blijft 2 dagen goed; het is echter beter iederen dag een versche oplossing aan te zetten.

Natriumsulfiet 15 ,0 g
Broomkalium 0 ,5 g
Amidol 4 ,0 g
Kaliumbromide 2
g
Water tot 600
cm²
amidol

Metol-pyro (zacht)

Oplossing A:


Metol 3 ,8 g
Kaliummetabisulfiet 13 ,0 g
Pyrogallol 13 ,0 g
Broomkalium 1 ,5 g
Natriumsulfiet 42 ,5 g
Water tot 1000
cm²

Oplossing B:
Natriumcarbonaat 113 ,0 g
Water tot 1000
cm²
Voor normaal belichte negatieven neemt men gelijke deelen der beide oplossingen, voor overbelichte negatieven neemt men 2 dl A en 1 dl B, voor onderbelichte negatieven neemt men 1 dl oplossing A en 2 dl B.
Photographers-Formulary-Pyro-Metol-Film

Rodinal-ontwikkelaar

Water 625
cm²
Zoutzuur-p-amino-


 phenol 50
g
Kaliummetabisulfiet 150
g

Natriumhydroxyde 215 ,5 g
Water 500
cm²

Als water neemt men uitgekookt en weer afgekoeld gedestilleerd water. Men mengt de eerste drie bestanddeelen. Hiernaast lost men het vaste natriumhydroxyde in het water op en voegt van deze loog zooveel bij het mengsel tot het eerst gevormde neerslag weer juist opgelost is. Hiervoor heeft men 340 tot 350 cm² noodig.

De oplossing wordt tenslotte met water tot 1 l aangevuld.

rodinal

Ontwikkelaar voor fijnkorrelige negatieven

Metol 1 ,0 cm²
Natriumsulfiet 32 ,0
Glycine 0 ,5 g
Hydrochinon 0 ,5 g
Natriumcarbonaat 28 ,0 g
Kaliumbromide 1 ,5 g
Citroenzuur 1 ,0 g
Water tot 1
l

Bij juisten belichtingstijd is het negatief in 10 tot 12 min ontwikkeld.

Nog fijner wordt het negatief met den volgenden ontwikkelaar:

Metol 2
cm²
Natriumsulfiet 100

Hydrochinon 3
g
Resorcine 2
g
Borax 2
g
Water tot 1
l

Men maakt eerst een oplossing van het metol in 100 cm³ water en een oplossing van het hydrochinon, resorcine en een deel van het natriumsulfiet in 100 cm³ water. De beide oplossingen worden nu gemengd. Hiernaast lost men de rest van het natriumsulfiet en de borax in 200 cm³ water op. Beide oplossingen laat men afkoelen en men giet nu de tweede oplossing in de eerste, roert goed en verdunt dan met de rest van het water.

HEBBEN

Ontwikkelaar voor grafische emulsies

Zeer hard
Oplossing A:


Natriumbisulfiet 25
g
Hydrochinon 25
g
Kaliumbromide
g
Water tot 1
l

Oplossing B:
Natriumhydroxyde 50
g
Water tot 1
l

Voor het gebruik mengt men gelijke deelen van A en B. De ontwikkeling duurt hoogstens 4 min.

Na het ontwikkelen moeten de platen voor het fixeeren goed met water afgespoeld worden. Ook mogen de handen niet met den alkalischen ontwikkelaar in aanraking komen.

Hard
Metol 0 ,9 g
Natriumbisulfiet 62 ,8 g
Hydrochinon 15 ,7 g
Natriumcarbonaat ,5 g
Kaliumbromide ,1 g
Water tot 1
l

Normaal
Metol 3 ,9 g
Natriumsulfiet 55 ,0 g
Hydrochinon 7 ,9 g
Natriumcarbonaat 39 ,2 g
Kaliumbromide 1 ,8 g
Water tot 1
l

De oplossing wordt voor normaal 1 : 3 verdund, voor zacht 1 : 4. Ontwikkeltijd is 3 en 4 min.

johnsons-developers

Ontwikkelaar voor normale negatieven of positieven

Metol 1 ,5 g
Natriumsulfiet 47 ,0 g
Hydrochinon 7 ,9 g
Natriumcarbonaat 47 ,0 g
Kaliumbromide 1 ,5 g
Water tot 1
l

Voor brillante negatieven 1 : 1 verdunnen, voor normale negatieven of positieven 1 : 2 en voor zachte negatieven 1 : 3 verdunnen.

Ontwikkelaar voor röntgen-negatieven

Metol 1 ,0 g
Natriumsulfiet 71 ,7 g
Kaliummetabisulfiet 4 ,0 g
Hydrochinon 7 ,6 g
Natriumcarbonaat 36 ,0 g
Kaliumbromide 4 ,0 g
Water tot 1
l
Röntgenfoto
afb.wikipedia

Ontwikkelaar voor lantaarnplaatjes

Van normale negatieven.


Metol 1 ,5 g
Natriumsulfiet 57 ,0 g
Hydrochinon 14 ,0 g
Natriumcarbonaat 57 ,0 g
Kaliumbromide 1 ,0 g
Water tot 1
l

Van harde negatieven.
Methol 1 ,6 g
Natriumsulfiet 11 ,3 g
Hydrochinin 0 ,6 g
Natriumcarbonaat 29 ,0 g
Kaliumbromide 0 ,6 g
Water tot 0 ,5 l

Van zachte negatieven.
Methol 1 ,0 g
Natriumsulfiet 14 ,0 g
Hydrochinon 3 ,6 g
Natriumcarbonaat 17 ,5 g
Kaliumbromide 0 ,6 g
Water tot 0 ,5 l

Ontwikkelaar voor kinemato-graphische film

Zacht.


Metol , g
Natriumsulfiet , g
Hydrochinon , g
Natriumcarbonaat , g
Kaliumbromide , g
Water tot 1
l

Hard.
Metol 1 ,0 g
Natriumsulfiet 30 ,0 g
Glycine 0 ,5 g
Hydrochinon 2 ,0 g
Soda 25 ,0 g
Broomkalium 1 ,5 g
Citroenzuur 1 ,0 g
Water tot 1
l
Vulcaniseeren: 45 min bij 145℃.
HEBBEN

Hfst.14 - Fotografie
Fotografie - Fixeeroplossingen - Algemeene opmerkingen - Ontwikkelaars voor negatieven - Pyro-tankontwikkelaar - Pyro-soda-ontwikkelaar - Pyrometol - Ontwikkelaar voor onderbelichte negatieven - Amidol - Metol-pyro (zacht) - Rodinal ontwikkelaar - Ontwikkelaar voor fijnkorrelige negatieven - Ontwikkelaar voor graphische emulsies - Ontwikkelaar voor normale negatieven of positieven - Ontwikkelaar voor röntgen-negatieven - Ontwikkelaar voor lantaarnplaatjes - Ontwikkelaar voor kinematographische film
Fotografie [2]
Ontwikkelaar voor papier - Ontwikelaar voor warme kleuren - Zuur bad - Fixeerbad - Kleurfixeerbad - Chroomaluin-fixeerbad - Kleurbad met hypo en aluin - Sulfide-kleurbad - Zwavellever-kleurbad - Blauw klauerbad - Rood kleurbad - Groen kleurbad - Bliksemlichtpoeder - Kleuren van lantaarnplaatjes
Fotografie [3]
Versterkers - Kwikjodideversterker - Verzwakkers - Fotoschalen reinigen - Ontwikkelaarvlekken verwijderen - Foto-bleekoplossing - Acetaat-filmkleefstof - Blauwe vlekken - Desensibiliseeren - Geëtste lijnen vullen - Staal etsen - Zinketsen - Steen etsen Collodium - Waterspatten op negatieven - Ontwikkelende fixeeroplossing - Zilver terugwinnen uit filmen - Gelatine harden - Gelatine reinigen - Lenzen reinigen - Zuurpasta - Electrotypie

De inleiding is van belang voor het gehele boek, sla deze dus niet over
Inleiding

Belangrijk

Voorkom ongelukken!
Gevaarlijk vergiftige stoffen worden bij het recept aangegeven. Men mag echter nooit vergeten dat alle chemicaliën relatief gevaarlijk zijn. Na het werken met chemicaliën moet men dus in ieder geval de handen wasschen, gedurende het werk mag men met de handen niet aan de oogen komen. Bij het werken met brandbare vloeistoffen mag volstrekt geen vuur in het vertrek aanwezig zijn.

Aanvulling door vindikhier.nl
Beslist lezen!

Op deze website geven wij de oorspronkelijke tekst weer van het boek 'mengen en roeren, verschenen in 1936. Lees vooral de inleiding met onderwerpen als verwarmen (boven waterbad, ofwel au bain-marie) en andere veiligheidszaken. Gebruik beschermende kleding, handschoenen en veiligheidsbril bij het werken met gevaarlijke stoffen.
Sommige recepten of in recepten vermelde stoffen zijn wellicht in onbruik geraakt, niet meer verkrijgbaar, niet meer toegestaan of zelfs ronduit gevaarlijk.
Denk daarbij aan bijvoorbeeld asbest. Maar ook aan gevaarlijke stoffen als arsenicum en strychnine. Ga dus geen recepten namaken zonder kennis van zaken of met gevaarlijke of verboden stoffen. Met andere woorden:

'DON'T TRY THIS AT HOME'

Wij onthouden ons van iedere verantwoordelijkheid, met betrekking tot fouten in de informatie, eventuele schadelijkheid van vermelde stoffen en eventuele schadelijke gevolgen van het werken met deze stoffen of van het opvolgen van de recepten in dit boek. Ons motto is slechts: Laat oude kennis niet verloren gaan.




'Enjoy Life'








disclaimer | w3schools | GFDL | GoodFon.com | pixabay | pexels |pinterest | pxhere.com | unsplash.com
copyright © 2013 -
vindikhier.nl - all rights reserved
under construction